หน้าหลัก ความเป็นมาของโครงการ การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรม
ทางพุทธศาสนา
การตีความเพื่อนำไปใช้ในทางปฏิบัติ กิจกรรมบริการวิชาการ บทความ แผนผังเว็บไซต์ ติดต่อโครงการ
การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ หน้า 1/22 ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์
 

ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์


1. ความหมายของสัญลักษณ์และความสัมพันธ์กับวัฒนธรรม

           ความหมายของ “สัญลักษณ์” ในพจนานุกรมภาษาไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2525 หมายถึง “ลักษณะของสิ่งใดๆ ที่กำหนดนิยมทำกันขึ้นเอง ให้ใช้ความหมายแทนอีกสิ่งหนึ่ง” และ ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ได้ยกตัวอย่างสัญลักษณ์ เช่น ตัวหนังสือเป็นสัญลักษณ์แทนเสียงพูด1 ซึ่งการกล่าวถึงสัญลักษณ์เพื่อให้เกิดความรู้อย่างกว้างในระดับต่างๆ จึงหมายถึงลักษณะการสื่อสารด้วยสิ่งที่สังคม วัฒนธรรมนั้นแทนค่าขึ้นเพื่อให้เป็นที่ยอมรับและรับรู้ เกิดความเข้าใจร่วมกัน นอกจากนี้สัญลักษณ์ยังมีความแตกต่างจากเครื่องหมาย เช่น เครื่องหมายจราจร ที่เห็นแล้วสามารถเข้าใจความหมายได้โดยไม่ต้องแปลความ มีจุดหมายในการสร้างเพื่อให้เกิดความง่ายและรวดเร็วในการสื่อความหมาย ไม่มีความซับซ้อนเท่ากับสัญลักษณ์ ที่ต้องอาศัยประสบการณ์ จินตนาการ และการสัมผัสรู้ทางใจ เพื่อให้เกิดความเข้าใจในความหมายอันลึกซึ้ง ที่แสดงถึงคุณค่าของสัญลักษณ์นั้น

           ส่วนความหมายของสัญลักษณ์ในเชิงลึก มีความเกี่ยวข้องกับความเป็นจริงของธรรมชาติ ที่ถ่ายทอดผ่านหลักคำสอนทางศาสนา เป็นการกำหนดทฤษฎีของสัญลักษณ์ตามศาสตร์ต่างๆ โดยนักวิชาการชาวตะวันตก เช่น เอเดรียน สนอดกราส (Adrian Snodgrass) ได้ให้ความหมายของสัญลักษณ์ในทางพุทธศาสนาซึ่งมีรากฐานมาจากอินเดียว่า “สัญลักษณ์ทำหน้าที่เป็นสะพานทางปัญญาที่เชื่อมสิ่งที่เรามองเห็นกับสิ่งที่เรามองไม่เห็น เชื่อมตัวตนกับสิ่งที่ไร้รูปแบบ เชื่อมสิ่งที่เราอธิบายได้กับสิ่งที่เราอธิบายไม่ได้” 2

           ความหมายโดยรวมของสัญลักษณ์ จึงหมายถึง การเป็นตัวแทนถ่ายทอดความหมายให้ปรากฏเป็นรูปธรรม โดยผ่านการสื่อสารที่มีคนในสังคม วัฒนธรรมเดียวกันเป็นผู้กำหนดสัญลักษณ์ เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกัน ดังนั้นการสื่อความหมายให้ครอบคลุมทั้งความเป็นรูปธรรมและนามธรรม ความจริงเหนือประสบการณ์การรับรู้ของมนุษย์ จึงจำเป็นต้องใช้สัญลักษณ์เป็นสื่อ จากการศึกษาของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ (Clifford Geertz) นักมานุษยวิทยา3 ได้เชื่อมโยงความหมายของสัญลักษณ์เข้ากับศาสนาและวัฒนธรรม ด้วยแนวคิดที่ว่า การวิเคราะห์ความหมายของวัฒนธรรม คือการแปลความหมายของสัญลักษณ์ที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อเป็นสื่อแทนแนวความคิด เป็นข้อสรุปจากประสบการณ์ที่ทำให้อยู่ในรูปที่มองเห็นได้ เป็นสิ่งจำเป็น

 

 

 
            1พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542. http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp  ค้นเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2551.
          2เอเดรียน  สนอดกราส, ภัทรพร สิริกาญจน และคณะ, แปล. สัญลักษณ์แห่งพระสถูป. (กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2537), หน้า 4.
          3อคิน  รพีพัฒน์. วัฒนธรรมคือความหมาย ทฤษฎีและวิธีการของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ. (กรุงเทพฯ : ศูนย์มานุษยวิทยา (องค์การมหาชน), 2551), หน้า 1.
 
     
การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์
หน้าถัดไป >
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์