หน้าหลัก ความเป็นมาของโครงการ การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรม
ทางพุทธศาสนา
การตีความเพื่อนำไปใช้ในทางปฏิบัติ กิจกรรมบริการวิชาการ บทความ แผนผังเว็บไซต์ ติดต่อโครงการ
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ หน้า 5/22 ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์
 

 

สัญลักษณ์ สื่อหมายถึงสื่อพุทธสัญลักษณ์ และผู้รับหมายถึงผู้ที่ได้พบเห็นพุทธสัญลักษณ์นั้นแล้วสามารถตีความ ความหมายที่ส่งมานั้นได้เพียงใด โดยการสื่อสารด้วยระบบสัญลักษณ์มีความเป็นจำอย่างยิ่งในพุทธศาสนา ดังรายละเอียดในเนื้อหาส่วนต่อไป

 

 

2. การสื่อสารด้วยระบบสัญลักษณ์ และความจำเป็นที่ต้องมีระบบสัญลักษณ์ในศาสนา

           ความหมายของ “การสื่อสาร” ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 หมายถึง “นำถ้อยคำ ข้อความ หรือหนังสือ เป็นต้น ของฝ่ายหนึ่งส่งให้อีกฝ่ายหนึ่งโดยมีสื่อนำไป”10 ส่วนศาสตร์ด้านการสื่อสารได้มีการให้ความหมายโดยสรุปว่า การสื่อสาร (Communication) หมายถึง การถ่ายทอดเรื่องราว ความคิดเห็น ทัศนคติ ความรู้สึก ระหว่างผู้ส่งสารและผู้รับสาร โดยสารนั้น ได้แก่ ข้อมูลข่าวสาร สัญลักษณ์ตลอดจนเครื่องหมายต่าง ๆ ผ่านสื่อเพื่อถ่ายทอดให้เกิดการรับรู้ระหว่างกัน โดยความหมายของการสื่อสารเน้นการสื่อถึงกันอย่างเป็นรูปธรรม ส่วนกระบวนการสื่อสารสิ่งที่เป็นนามธรรมนั้น ต้องอาศัยการสังเคราะห์และตีความออกมาเป็นสัญลักษณ์ก่อน เนื่องจากการสื่อสารส่วนใหญ่ต้องผ่านภาษาหรือสัญลักษณ์

           ดังนั้นการสื่อสารโดยผ่านสัญลักษณ์ คือ การสื่อสารแนวความคิดของมนุษย์โดยผ่านสิ่งที่สร้างขึ้นเป็นรูปธรรมเพื่อการถ่ายทอด ซึ่งการแปลความหมายนั้นอาศัยการรับรู้ร่วมกันในกลุ่มคน ดังนั้นการสื่อสารที่สมบูรณ์จึงเกิดขึ้นกับกลุ่มคนที่มีความรู้ ประสบการณ์ที่เกิดจากสังคมและวัฒนธรรมที่มีความใกล้เคียงกัน

           การสื่อสารด้วยระบบสัญลักษณ์ทางศาสนานั้น ใช้สำหรับการถ่ายทอดเรื่องราวที่เป็นความจริงสูงสุด อยู่เหนือประสบการณ์และการรับรู้ของคนส่วนใหญ่  เช่น การอธิบายถึงภพภูมิ ซึ่งเป็นการแบ่งประเภทของสิ่งมีชีวิต เช่น พรหม เทวดา มนุษย์ สัตว์นรก เปรต อสุรกาย ในแนวดิ่ง จากสูงสุดถึงต่ำสุด ตามผลแห่งการประกอบกรรมดี กรรมชั่ว ร่วมกับความเชื่อในเรื่องชาติภพ ทั้งอดีตชาติ ชาตินี้ และชาติหน้า ได้อย่างชัดเจน โดยผ่านแนวคิดหรือคติไตรภูมิจักรวาล ซึ่งเป็นคติความเชื่อที่ตอบข้อสงสัยของมนุษย์เกี่ยวกับความจริงที่เหนือประสบการณ์ที่พบในชีวิตปัจจุบัน ซึ่ง คลิฟฟอร์ด เกียร์ซ ได้อธิบายถึง มนุษย์เมื่ออยู่ในภาวะท้อแท้สิ้นหวัง หรืออยู่ในเหตุการณ์ที่ปราศจากคำอธิบายที่เกิดแก่มนุษย์ได้ 3 กรณี คือ11

           (1) เกิดขึ้นเมื่อเขาหมดความสามารถที่จะวิเคราะห์
           (2) เกิดขึ้นเมื่อเขาต้องทุกข์ทรมานและอดทนต่อไปไม่ได้แล้ว
           (3) เกิดขึ้นเมื่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเกินกว่าความรู้ ความเข้าใจทางศีลธรรมของเขา

 

 

 
            10พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542. (2552, มีนาคม). (online). http://rirs3.royin.go.th.
          11อคิน  รพีพัฒน์. วัฒนธรรมคือความหมาย ทฤษฎีและวิธีการของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ. หน้า 87.
 
     
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์
หน้าถัดไป >
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์