หน้าหลัก ความเป็นมาของโครงการ การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรม
ทางพุทธศาสนา
การตีความเพื่อนำไปใช้ในทางปฏิบัติ กิจกรรมบริการวิชาการ บทความ แผนผังเว็บไซต์ ติดต่อโครงการ
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ หน้า 7/22 ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์
 

 

พุทธประวัติ ชาดก คติไตรภูมิจักรวาล และเมตไตรยพยากรณ์ พร้อมกล่าวถึงรูปแบบของพุทธสัญลักษณ์ที่สร้างตามเรื่องราวนั้นๆ

 

 

3. ประวัติและที่มาของพุทธสัญลักษณ์

           พุทธสัญลักษณ์เป็นสิ่งที่กำหนดขึ้นเพื่อถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับพุทธศาสนา ทั้งพระธรรม
 คำสอน พุทธประวัติ การอธิบายความจริงแท้ที่อยู่เหนือประสบการณ์ของมนุษย์ให้ปรากฏเป็นรูปธรรม โดยสันนิษฐานว่าเกิดขึ้นพร้อมกับการเผยแพร่พระธรรมคำสอน ภายหลังจากที่พระพุทธองค์ทรงตรัสรู้สัมมาสัมโพธิญาณแล้ว ทรงเทศนาโปรดสัตว์ มนุษย์ เทวดา พรหม ต่างๆ และเมื่อเสด็จดับขันธปรินิพพาน ได้มีการบันทึกเรื่องราวที่ปรากฏในคัมภีร์พระธรรมคำสอนต่างๆ เช่น พระไตรปิฎก รวมทั้งคัมภีร์ที่รจนาขึ้นโดยพระเถระในยุคสมัยต่างๆ สืบต่อกันมา เกี่ยวกับการเผยแพร่พระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าด้วยเรื่องราว และพุทธวิธีในการสอนที่ต่างกันไปตามบุญบารมีของผู้สดับฟัง ในเรื่องนี้ พระพุทธองค์ทรงแบ่งสัตว์ในโลกออกเป็น 4 จำพวก คือ อุคฆฏิตัญญู ผู้อาจรู้ได้ทันที วิปจิตัญญู อาจรู้ได้เมื่อได้ฟังอธิบาย ไนยยะ รู้ได้เมื่อได้ฟังคำอธิบายต่อๆ มา และ ปทปรมะ ผู้ไม่อาจรู้ได้ และทรงเปรียบสติปัญญาของคนว่าเหมือนดอกบัว 4 เหล่า ได้แก่

           (1) ดอกบัวที่อยู่พ้นน้ำ เมื่อต้องแสงอาทิตย์ก็เบ่งบานทันที เปรียบเสมือนพวกที่มีสติปัญญาฉลาดเฉลียว เมื่อได้ฟังธรรมก็สามารถรู้และเข้าใจในเวลาอันรวดเร็ว
           (2) ดอกบัวที่อยู่ปริ่มน้ำพร้อมจะบานในวันถัดไป เปรียบเสมือนพวกที่มีสติปัญญาปานกลาง เมื่อได้ฟังธรรมแล้วพิจารณาตามและได้รับการอบรมฝึกฝนเพิ่มเติม จะสามารถรู้และเข้าใจได้ในเวลาอันไม่ช้า
           (3) ดอกบัวที่อยู่ใต้น้ำที่จะโผล่ขึ้นเบ่งบานได้ในวันหนึ่ง เปรียบเสมือนพวกที่มีสติปัญญาน้อย เมื่อได้ฟังธรรมแล้วพิจารณาตามและได้รับการอบรมฝึกฝนเพิ่มอยู่เสมอ มีความขยันหมั่นเพียรไม่ย่อท้อ มีสติมั่นประกอบด้วยศรัทธา ปสาทะ ในที่สุดก็สามารถรู้และเข้าใจได้ในวันหนึ่งข้างหน้า
           (4) ดอกบัวที่จมอยู่กับโคลนตมไม่มีโอกาสโผล่ขึ้นพ้นน้ำเพื่อเบ่งบาน กลายเป็นอาหารของเต่า ปลา เปรียบเสมือนพวกที่ไร้สติปัญญา ไร้ซึ่งความเพียร แม้ได้ฟังธรรมก็ไม่อาจเข้าใจความหมายหรือรู้ตามได้

           จากคัมภีร์พระธรรมคำสอนที่มีการอ้างถึงพุทธวัจนะ หรือเรื่องที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเทศนา ได้มีการกล่าวถึงสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวทางศาสนาสอดแทรกอยู่เสมอ เช่น ในพุทธประวัติ ชาดกต่างๆ ที่แสดงถึงเรื่องเหนือธรรมชาติที่มนุษย์เคยประสบพบเจอ โดยสัญลักษณ์ที่แสดงออกเป็นการเปรียบเทียบบุญบารมีของพระพุทธองค์ที่มีมากมายเหลือคณานับ เช่น คติจักรวาลและโลกทั้งสาม ซึ่งมีการเปรียบเทียบเรื่องขนาดและระยะทางที่กว้างไกลเป็น “โยชน์” ระยะเวลาที่ยาวนานเป็น “โกฏิปี” และเหลือคณานับเป็น “อสงไขย” โดยนัยยะที่แสดงถึงความกว้างใหญ่ของพื้นที่และความยาวนานของเวลานี้แสดงถึงนัยยะของความสว่าง รู้แจ้งเห็นจริงของพระพุทธองค์ที่มีไม่รู้จบสิ้น รวมถึงสัญลักษณ์เกี่ยวกับพืชและสัตว์ทั้งที่ปรากฏในโลกนี้และโลกแห่งจินตนาการ เช่น ป่าหิมพานต์ ยอดเขาพระสุเมรุ โลกบาดาล เป็นต้น โดย

 

 
     
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์
หน้าถัดไป >
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์