หน้าหลัก ความเป็นมาของโครงการ การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรม
ทางพุทธศาสนา
การตีความเพื่อนำไปใช้ในทางปฏิบัติ กิจกรรมบริการวิชาการ บทความ แผนผังเว็บไซต์ ติดต่อโครงการ
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา หน้า 1/42 การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา
 

การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา


1.   รูปแบบของงานพุทธสัญลักษณ์

            เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้เข้าถึงหัวใจพุทธศาสนา จึงเกิดการรจนาวรรณกรรมทางพุทธศาสนาขึ้น เช่น พระเถระชาวล้านนา ได้อธิบายถึงความเป็นไปของโลกและจักรวาล ตามความเข้าใจในขณะนั้นได้อย่างชัดเจน ใน จักรวาลทีปนี อรุณวดีสูตร การอธิบายถึงพุทธภูมิ การดำเนินไปของพุทธศาสนา พุทธประวัติ ประวัติศาสตร์ศาสนาและวัฒนธรรมล้านนา รวมถึงความเชื่อเรื่องพุทธศาสนา 5,000 ปี ที่เชื่อมโยงถึงอันตรธาน 5 วรรณกรรมเหล่านี้ได้รับการถ่ายทอดสืบต่อกันมาอย่างน้อย ตั้งแต่ช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 20 ซึ่งเป็นช่วงยุคทองของล้านนา โดยมีพระสงฆ์เป็นผู้เผยแพร่สู่พุทธศาสนิกชน ให้มีความเชื่อ ความศรัทธาในศาสนาอันเป็นพื้นฐานทางวัฒนธรรมล้านนา

            การศึกษาในท้องถิ่นส่วนใหญ่จัดขึ้นที่วัด ผ่านการบวชเรียน ทำให้ผู้ชายได้ศึกษาพุทธศาสนาจากคัมภีร์และวรรณกรรม ต่อมาเรื่องราวเหล่านี้ได้เป็นหลักในการศึกษาตลอดชีวิตของคนในวัฒนธรรมพุทธศาสนา และได้พัฒนาเป็นแนวคิดและแรงบันดาลใจในการสร้างงานเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา โดยช่างฝีมือในแต่ละท้องถิ่น ซึ่งล้วนผ่านการบวชเรียนจากวัดมาแล้ว เมื่อเรียนรู้พระธรรมคำสอนอย่างลึกซึ้งแล้ว สามารถนำมโนภาพเหล่านั้นมาสร้างให้เกิดเป็นพุทธสัญลักษณ์ซึ่งมีความเป็นรูปธรรมได้ ดังการศึกษาสถาปัตยกรรมไทยของ ศาสตราจารย์โชติ กัลยาณมิตร ที่ตั้งข้อสังเกตว่าได้การสร้างอย่างมีหลักเกณฑ์มาแต่อดีต ตั้งแต่สมัยสุโขทัย จนถึงรัตนโกสินทร์โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงรูปลักษณะของงงานสถาปัตยกรรมไทยเลย จึงสันนิษฐานว่ามีแนวคิดเรื่องไตรภูมิจักรวาลหรือคติไตรภูมิจักรวาลเป็นแม่บทบังคับที่แฝงอยู่1 

            การสร้างงานพุทธสัญลักษณ์จึงมีแบบแผนตามคัมภีร์ที่ได้ถ่ายทอดเรื่องราวสู่การรับรู้ของช่าง เพื่อแปลความหมายออกมาเป็นรูปธรรม เช่น พระพุทธรูปได้สร้างตามลักษณะมหาปุริษลักษณะ 32 ประการและพระอสีตยานุพยัญชนะพระลักษณะน้อยอีก 80 ทัศ2  ซึ่งช่างได้เลือกรายละเอียดที่ปรากฏจากรูปพระวรกายภายนอกของพระพุทธองค์ เพื่อสร้างพระพุทธรูปสำหรับบูชาที่แสดงปางต่างๆ ตามเรื่องราวที่ปรากฏในพุทธประวัติ โดยแสดงความหมายด้วยมือ หรือการแสดงท่วงท่าที่พระหัตถ์ เรียกว่า มุทรา3 เช่นเดียวกับการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนัง ทั้งเรื่องพุทธประวัติ ทศชาติชาดก พระเวสสันดรชาดก ที่ช่างได้เลือกตอนสำคัญบาง

 

 

 
            1โชติ  กัลยาณมิตร. สถาปัตยกรรมแบบไทยเดิม. กรุงเทพฯ : สมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปถัมภ์, 2539), หน้า 20, 24-28.
          2กรมพระปรมานุชิตชิโนรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า. “ลักขณาปริคคาหกปริวรรต ปริจเฉทที่ 4.” ปฐมสมโพธิกถา. หน้า 35-42.
          3พิเศษ  เจียจันทร์พงษ์. “คำนำเสนอประวัติความคิดสร้างพระพุทธรูปของไทย.” พระพุทธรูปปางต่างๆ ในสยามประเทศ. (กรุงเทพฯ : มติชน, 2546), หน้า 6.
 
     
ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์
หน้าถัดไป >
การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา