หน้าหลัก ความเป็นมาของโครงการ การศึกษาที่ผ่านมาด้านพุทธสัญลักษณ์ ปรัชญาแห่งคติพุทธสัญลักษณ์ การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรม
ทางพุทธศาสนา
การตีความเพื่อนำไปใช้ในทางปฏิบัติ กิจกรรมบริการวิชาการ บทความ แผนผังเว็บไซต์ ติดต่อโครงการ
การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา หน้า 11/42 การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา
 

 

3. การแปลความหมายของงานพุทธสัญลักษณ์


3.1 ความหมายและความเชื่อเรื่องจักรวาล

            จักรวาล หรือโลกธาตุในคัมภีร์ปุราณะของศาสนาฮินดูกล่าวว่า จักรวาลของสิ่งมีชีวิตแบ่งออกเป็น 3 ระดับ คือ สวรรค์ แผ่นดิน และบาดาล หรือแบ่งเป็นเทวโลก มนุษยโลก และนาคพิภพ

            ความเชื่อของพุทธศาสนาเถรวาทเรื่องการเวียนว่ายตายเกิดเป็นบ่อเกิดของความทุกข์ คือ ตัณหา มีอยู่ 3 คือ กามตัณหา ภวตัณหา และวิภวตัณหา หมายถึงตัณหาที่ยังข้องอยู่ในกาม ตัณหาที่ปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ และตัณหาที่ต้องพ้นจากการมีชีวิตอยู่ ซึ่งแดนเกิดของผู้มีตัณหานั้นเรียกว่า จักรวาล แบ่งออกเป็น 3 ระดับ คือ กามาวาจร รูปาวาจร และอรูปาวาจร ผู้ปรารถนาพระนิพพานจะต้องหลุดพ้นจากความทุกข์และละทิ้งตัณหานั้น

            หากวิเคราะห์คำว่า จักรวาล คือ การผันไปราวกับจักร การเคลื่อนไป หมุนไป ราวกับล้อของรถ มีลักษณะเป็นกงล้อวงกลม ความเชื่อเรื่องจักรวาลในพุทธศาสนาล้านนาได้อธิบายไว้ในคัมภีร์ที่สำคัญ คือ จักฺกวาฬทีปนี คำว่า ทีปนี มาจากคำว่า ทิปฺ ธาตุ แปลว่า ส่องสว่าง ทำให้เกิดแสงสว่าง จุดไฟ ส่องแสง มีแสงสดใส เมื่อเป็นรูปคำ ทีปนี จึงหมายถึง การอธิบาย อรรถาธิบาย ในสิ่งที่เรียกว่าจักรวาล หรือโลกธาตุที่ถูกภูเขาจักรวาลที่คล้ายกับวงรอบของกงรถแวดล้อมไว้โดยรอบ16 จักรวาล ในทางพุทธศาสนา หมายถึง อาณาเขตอันประกอบด้วยสรรพสิ่งต่างๆ อันมีเขาพระสุเมรุเป็นศูนย์กลางจักรวาล เขาสัตตบริภัณฑ์ ทวีปใหญ่ทั้ง 4 ทวีป ทวีปน้อยสองพันทวีป และมหาสมุทรโดยมีเขาจักรวาลล้อมรอบ เรียกว่าจักรวาลหนึ่ง หรือโลกธาตุหนึ่ง

            จักฺกวาฬทีปนีเป็นคัมภีร์ทางศาสนาเถรวาทในล้านนาที่แต่งขึ้นโดย พระสิริมังคลาจารย์ ที่แสดงถึงความเชื่อเรื่องคติไตรภูมิจักรวาลในล้านนามาแต่อดีต ทำให้รู้แนวคิดและปรัชญาในเรื่องจักรวาลที่อธิบายไว้ เรื่องที่กล่าวในคัมภีร์นี้ถือเป็นต้นแบบทางความคิดในการถ่ายทอดความเชื่อออกมาเป็นสัญลักษณ์ ส่งผลสู่การนำมาสร้างให้ปรากฏเป็นรูปธรรมทั้งในงานศิลปกรรมที่เรียกว่างานพุทธศิลป์ งานวรรณกรรม ที่มีเป้าหมายสูงสุดในการถ่ายทอด คือ สร้างหนทางเพื่อนำไปสู่นิพพาน

 

 

 
            16ชัปนะ  ปิ่นเงิน. จักฺกวาฬทีปนี : ต้นแบบทางความคิดพุทธสัญลักษณ์ล้านนา. (เอกสารอัดสำเนา, 2552), หน้า 1.  
     
การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา
หน้าถัดไป >
การถ่ายทอดผ่านงานศิลปสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนา