โครงการจัดทำร่างแผนจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมฉบับประชาชน  

: กรณีศึกษาจังหวัดลำพูน

ความเป็นมา

การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่จะเกิดสัมฤทธิ์ผลในทางปฏิบัติ   จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับความร่วมมือจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งประชาชนในท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม แผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่จะได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ จะต้องเป็นแผนที่มีความสอดคล้องและสนับสนุนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ดังนั้น การจัดทำแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่สามารถบูรณาการความต้องการของภาคประชาชนและสอดคล้องกับยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชาติ  จึงเป็นแผนการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่จะบังเกิดสัมฤทธิ์ผลสูงสุด   และเพื่อประสิทธิผลสูงสุดในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชาติ การจัดทำแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  จำเป็นจะต้องมีความเชื่อมโยงกันทุกระดับตั้งแต่ระดับชาติจนถึงระดับพื้นที่ การจัดทำแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจึงต้องเกิดจากการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน  โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากภาคประชาชนผู้เป็นเจ้าของพื้นที่

สำหรับภาคเหนือ พื้นที่ที่กล่าวได้ว่า มีปัญหาการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมซับซ้อนมากที่สุด  คือ จังหวัดลำพูน เนื่องจากเป็นแหล่งประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มีชีวิตที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในภาคเหนือตอนบน  ขณะเดียวกันก็เป็นที่ตั้งของนิคมอุตสาหกรรมอีเลกทรอนิกส์ที่ใหญ่ที่สุดในภาคเหนือ  และเป็นจังหวัดที่มีเครือข่ายองค์กรประชาชนด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่มีความเข้มแข็งมาก    ปัญหาการต่อสู้ของประชาชนด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชุมชนของจังหวัด เป็นกรณีศึกษาและเป็นจุดเริ่มของแนวคิดการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยภาคประชาชน  แต่จนถึงปัจจุบัน ก็ยังไม่มีความคืบหน้าในการดำเนินงานเท่าที่ควร  เนื่องจากกระบวนการกำหนดนโยบายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยังไม่ได้เปิดโอกาสให้มีประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง   แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัดให้ความสำคัญต่อประเด็นปัญหาด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมน้อยมาก   ทั้งที่กิจกรรมในพื้นที่มีความเสี่ยงต่อการสร้างผลกระทบซึ่งกันและกันอย่างมาก รวมทั้งมีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนซึ่งเป็นทรัพยากรที่สำคัญ   ดังนั้น การสร้างกลไกและกระบวนการจัดทำแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง   จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องผลักดันให้เกิดขึ้น   

วัตถุประสงค์ของการศึกษา

1.   สร้างกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างภาคประชาชน ภาควิชาการ  และหน่วยงานของรัฐ  ในการ

      วิเคราะห์ปัญหาและประเมินความเสี่ยงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชน  

2.   เริ่มต้นกระบวนการจัดการความรู้ท้องถิ่นและสร้างกลไกการมีส่วนร่วมในการจัดทำแผนจัดการ

      ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมฉบับประชาชน

3.   จัดทำร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน  ฉบับประชาชน

ขอบเขตการศึกษา

1.   รวบรวมและนำเสนอข้อมูลสถานการณ์ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน 

·        ทรัพยากรธรรมชาติ   ได้แก่   ป่าไม้   ดิน  และน้ำ 

·        ทรัพยากรที่มนุษย์สร้างขึ้น   ได้แก่   ศิลปวัฒนธรรม   แหล่งประวัติศาสตร์ และโบราณคดี

·        สิ่งแวดล้อม      ได้แก่     มลภาวะทางอากาศและน้ำ     ของเสียอันตราย

2.       ทบทวนนโยบาย  ยุทธศาสตร์ แผนงาน โครงการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัด

         ลำพูน

·        นโยบายด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ

·        แผนงาน โครงการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

·        วิสัยทัศน์   ยุทธศาสตร์จังหวัด    แผนงาน โครงการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน

·        บทบาทขององค์กรประชาชน   องค์กรพัฒนาเอกชน   กลุ่มวิชาการ  ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน

3.       ประเมินปัญหาและความเสี่ยงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน โดยผ่านกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างภาคประชาชน  ภาควิชาการ  และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

·        สร้างตัวชี้วัดสถานภาพทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

·        วิเคราะห์และประเมินความเสี่ยงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

·        จัดลำดับความสำคัญของปัญหาด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 

4.   กำหนดยุทธศาสตร์  เป้าหมาย  มาตรการ  และแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหาด้านทรัพยากรธรรมชาติ

      และสิ่งแวดล้อม 

5.   จัดทำร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน  ฉบับประชาชน 

วิธีการศึกษา

1.  รวบรวมข้อมูลสถานการณ์ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน      โดยรวบรวม

     ข้อมูลจากเอกสาร การสำรวจภาคสนาม  การสัมภาษณ์    การจัดเสวนาผู้นำท้องถิ่นและองค์กรในท้องถิ่น

2.   ทบทวนนโยบาย  แผนงาน โครงการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน โดยการ

      รวบรวมข้อมูลจากเอกสาร  การสำรวจภาคสนาม การสัมภาษณ์  เพื่อประเมินผลด้านสิ่งแวดล้อมในอดีต 

       และผลที่จะเกิดขึ้นจากการเร่งรัดพัฒนาตามยุทธศาสตร์จังหวัด

3.   จัดเวทีสาธารณะเพื่อนำเสนอข้อมูลและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันระหว่างภาคประชาชน  ภาควิชาการ 

       และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในประเด็นปัญหาและความเสี่ยงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของ       

       จังหวัดลำพูน

4.    เผยแพร่ข้อมูล ความรู้ผ่านสื่อต่าง ๆ    เสวนากลุ่มเพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ความรู้ และเทคโนโลยี 

       การสื่อสารข้อมูลผ่านระบบอีเลกทรอนิกส์   และ           เพื่อกระตุ้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนใน

       การกำหนดยุทธศาสตร์ เป้าหมาย มาตรการและแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหาทรัพยากรธรรมชาติ

        และสิ่งแวดล้อมของชุมชน  

5.    จัดประชุมประชาชน  นักวิชาการ  ผู้นำท้องถิ่น  ตัวแทนหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง  เพื่อ

       ร่วมกันประเมินสถานการณ์ปัญหาและความเสี่ยงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  และร่วมกัน

        จัดลำดับความสำคัญของปัญหา  กำหนดวิสัยทัศน์  ยุทธศาสตร์   มาตรการ   แผนงาน  การป้องกันและ

        แก้ไขปัญหาด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชน  

6.    ร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูน 

7.    เสนอร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูนเพื่อรับฟังความคิดเห็น

       จากสาธารณะ   โดยมีเชิญฝ่ายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง    ได้แก่    ประชาชน   องค์กรพัฒนาเอกชน สื่อมวลชน   

       นักวิชาการ    ภาคธุรกิจเอกชน   หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง   ฝ่ายการเมือง     และฯ

8.    ปรับปรุงร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดลำพูนฉบับประชาชน 

ผลผลิต 

                1.    ร่างแผนจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมฉบับประชาชน

2.     Website  ข้อมูลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมสำหรับประชาชน

แผนกิจกรรม

กิจกรรม

2548

2549

 

พค.

มิย.

กค.

สค.

กย.

ตค.

พย.

ธค.

มค.

กพ.

1.  ทบทวนนโยบาย  แผนงาน โครงการด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2.   สำรวจสถานการณ์และปัญหาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3.   ประเมินผลกระทบด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ที่เกิดขึ้นในอดีต และที่จะเกิดขึ้นในอนาคต  จากยุทธศาสตร์การพัฒนา 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4.  วิเคราะห์และจัดลำดับความสำคัญของปัญหา

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.   รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 1 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6.   จัดประชุมเพื่อนำเสนอข้อมูลและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันเกี่ยวกับสถานการณ์และปัญหาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ ระหว่างหน่วยงาน องค์กร และประชาชนในพื้นที่ กับนักวิชาการ

 

 

 

 

 

7.  พัฒนาเครือข่ายการจัดทำร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระดับพื้นที่

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8.  จัดทำร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมระดับพื้นที่ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9.   รายงานความก้าวหน้าครั้งที่ 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10. จัดเวทีสาธารณะเพื่อรับฟังความคิดเห็นเกี่ยวกับร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11. ปรับแก้ร่างแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมฉบับประชาชน

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12.  เผยแพร่ข้อมูล ความรู้ ผ่านสื่อต่าง ๆ  และwebsite ที่โครงการพัฒนาขึ้น    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13.  จัดทำรายงานฉบับสมบูรณ์