ไทหย่า

ประวัติการเคลื่อนย้ายและที่อยู่ปัจจุบัน

ชาติพันธุ์ไตหย่าคือ ชาวไตกลุ่มหนึ่งที่รู้จักกันในชื่อกลุ่มของชาติพันธุ์ไตในประเทศจีน ถิ่นที่อยู่ดั้งเดิมคือ ตำบลโมซาเจียง อำเภอซินผิง จังหวัดยี่ซี มณฑลยูนาน ซึ่งอยู่ทางตอนบนของแม่น้ำแดง ชาวจีนเรียกว่าขานว่า ฮวาเย่าไต (Huayaodai)  แปลว่า ไตเอวลาย (Flowery Belted) เหตุที่ได้ชื่อนี้เนื่องจากการแต่งกายของสตรีที่มีลักษณะโดดเด่นของผ้าคาดเอวที่ปักลวดลายและตกแต่งด้วยแถบผ้าหลากสีสันสวยงามบริเวณรอบเอว

ชาวไตหย่าอพยพเข้าสู่ประเทศไทยในปี พ.ศ.2470 สิ่งสำคัญที่ทำให้ชาวไตหย่าย้ายถิ่นฐานเข้ามาสู่ประเทศไทยครั้งแรกคือ จากการที่คระมิชชั่นนารีที่ไปประกาศศาสนาศริสต์ที่เมืองหย่าได้เสร็จสิ้นภารกิจ เมื่อถึงเวลากลับประเทศไทยชาวไตหย่าจึงได้อาสาสมัครหาบของมาส่งให้เพราะต้องการมาเห็นประเทศไทยด้วยเมื่อได้มาเห็นประเทศไทยบางคนก็ไม่กลับไปอีก แต่มีบางคนได้กลับไปแล้วไปบอกเล่าให้พี่น้องไตหย่าในโมวาเจียงฟังถึงความสะดวกสบาย ความมีอิสรภาพในทุกด้านรวมถึงการนับถือศาสนาทำให้หลายคนเกิดความสนใจและตัดสินใจย้ายถิ่นฐานมาอยู่ในประเทศไทยเป็นการถาวรจนถึงเวลานี้ ชาวไตหย่าชุดแรกเดินทางมาด้วยกัน 10 ครอบครัว เป็นการเดินเท้าจากเมื่อหย่าผ่านเมืองซือเหมา สิบสองปันนา เมืองยอง และแม่สาย ได้หยุดพักรวมกันที่หมู่บ้านหนองกลม(บ้านสันธาตุ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงรายในปัจจุบัน) ใช้เวลาเดินทางกว่า 40วัน ไปตั้งหลักแหล่งแผ้วถางที่ดินที่หมู่บ้านสันขวาง ตำบลแม่คำ อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย เมื่อจำนวนสมาชิกเพิ่มขึ้นชาวไตหย่ากลุ่มหนึ่งได้แยกตัวออกมาหาที่อยู่ใหม่ คือ หมู่บ้านบ่อน้ำขาว ตำบลห้วยไคร้ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ซึ่งทั้งสองหมู่บ้านอยู่ไม่ห่างไกลกันมากนัก สามารถเดินทางไปมาหาสู่กันได้สะดวก และชาวไตหย่ายังคงอาศัยอยู่จนถึงปัจจุบัน ชาวไตหย่าได้ผสมกลมกลืนกับคนไทยโดยมีการแต่งงานมีลูกหลาน ย้ายถิ่นฐานไปอยู่หลายที่หลายแห่งของประเทศไทยและในต่างประเทศ โดยประมาณแล้วจำนวนชาวไตหย่าในประเทศมีประมาณ 1,000 กว่าคนเท่านั้น

ศาสนาและความเชื่อ

          ชาวไตหย่าในประทศไทยกว่าร้อยละ 90 นับถือศาสนาศริสต์ ประเพณีกรรมสำคัญต่าง ๆ จึงขึ้นอยู่กับวันสำคัญของศาสนาคริสต์ ส่วนชาวไตหย่าที่อยู่ในประเทศจีนยังคงนับถือผี มีแม่มด ย่ามด เป็นผู้ประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ

การแต่งกาย

ผู้ชาย  ผู้ชายไตหย่าจะสวมกางเกงสีดำหรือสีครามคล้ายกางเกงขาก๊วย เสื้อสีเดียวกับกางเกง เรียกว่า เสื้อฮี ลักษณะเป็นเสื้อคอจีนแขนยาว ผ่าหน้าติดกระดุมผ้า ปลายแขนแต่งด้วยแถบผ้าสีแดงหรือสีฟ้า สวมหมวกผ้าทรงกลมกลางศีรษะโล่ง ติดภู่ห้อยด้านข้างซ้าย ในปัจจุบันมีการปรับรูปแบบของเสื้อเพื่อใส่ในช่วยอากาศร้อนเป็นแบบเสื้อแขนกุดตกแต่งด้วยเม็ดเงิน

ผู้หญิง เครื่องแต่งกายของสตรีที่จะสวมผ้าซิ่น 2 ผืนซ้อนกันเป็นผ้าพื้นมีดำ ประดับด้วยผ้าริ้วสีต่าง ๆ เย็บเป็นแถบรอบชายซิ่น ขณะสวมใส่จะรั้งผ้าซิ่นด้านซ้ายขึ้น ปล่อยชายด้านขาวห้อยต่ำลงมา นอกจาชายเสื้อและผ้าซิ่นจะประดับด้วยริ้วผ้าสีต่าง ๆ แล้วยังใช้เม็ดเงินสอยเย็บติดกับชายเสื้อ สาบเสื้อ และขอบแขนเป็นลวดลายต่าง ๆ

ภาษา

ชาวไตหย่ามีภาษาพูดเป็นของตัวเองที่ฟังแล้วคล้ายคลึงกับภาษาไทลื้อและภาษาไทยอง แต่จากการไม่มีตัวอักษรในการจดบันทึกจึงทำให้ภาษามีการเปลี่ยนแปลงและสูญหายไปมาก

อาหาร

อาหารหลักของชาวไตหย่า คือ ข้าวเหนียว ไม่บริโภคอาหารดิบ และไม่บริโภคอาหารรสจัด อาหารจะทำให้สุกด้วยการหุง ต้ม แกง ตุ๋น ทอด คั่ว ย่าง หรือจี่ เครื่องชูรสอาหารใช้แต่เกลือและน้ำส้มไม่บริโภคเครื่องเทศนอกจากพริกไทย โดยปกติชาวไตหย่าจะเก็บถนอมอาหารไว้บริโภคนาน ๆ ด้วยการหมัก ดอง และตากแห้ง

ประเพณีและวัฒนธรรม

ประเพณีและวัฒนธรรมต่าง ๆ ที่สำคัญของชาวไตหย่าจะขึ้นอยู่กับวันสำคัญของศาสนาคริสต์ เนื่องจากชาวไต่หย่าส่วนมากจะนับถือศาสนาคริสต์

เครือข่าย

ชาวไตหย่าอาศัยอยู่ท่ามกลางความหลากหลายของกลุ่มชาติพันธุ์ในเชียงราย มีการปรับตัวเข้ากับสังคมและวัฒนธรรม มีการผสมกลมกลืนกับคนไทย มีเครือข่ายความสัมพันธ์กับชาติพันธุ์อื่น ๆ มีส่วนร่วมในกิจกรรมต่าง ๆ ที่ชุมชนและภาครัฐจัดขึ้น