ไทพวน

ประวัติการเคลื่อนย้ายและที่อยู่ปัจจุบัน

ชาวไทพวนมีถิ่นฐานอยู่ทางฝั่งแม่น้ำโขงในประเทศลาวทางแขวงซำเหนือและแขวงเซียงขวาง ปัจจุบันชาวไทพวนได้ตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยหลายจังหวัด ได้แก่ จังหวัดหนองคาย อุดรธานี สุโขทัย แพร่ พิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ สุพรรณบุรี สิงห์บุรี สระบุรี ลพบุรี นครนายก ปราจีนบุรี น่าน ในล้านนาพบชาวไทพวนอาศัยอยู่ในเขตจังหวัดแพร่

ศาสนาและความเชื่อ

          ชาวไทพวนนับถือและยึดมั่นในพุทธศาสนา มีขนบธรรมเนียมและประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ เช่น ประเพณี กำฟ้า เป็นการบูชาเทพเทวดาด้วยการทำบุญใส่บาตรด้วยข้าวหลาม ข้าวจี่ ร่วมกับการทำบุญในวันสำคัญทางพุทธศาสนา มีความเคร่งครัดต่อขนบธรรมเนียมและประเพณีอย่างมากโดยได้ถือปฏิบัติมาตามแบบอย่างของบรรพบุรุษ ส่วนความเชื่อในการนับถือผีมีความคล้ายคลึงกับกลุ่มชาติพันธุ์ไทอื่นๆ ในล้านนา เช่น ผีเสี้ยวบ้าน ผีปู่ย่า

การแต่งกาย

ผู้ชาย สวมเสื้อแขนสั้นผ่าอก และใช้สายมัดหรือสายผูก ทำจากแถบผ้าเย็บเป็นเส้น เย็บติดตรงสาบเสื้อทั้งสองข้างๆ ละประมาณ 4-5 คู่ เวลาสวมใส่ก็จะผูกสาย 2 สายเข้าด้วยกัน มีการพัฒนามาใช้กระดุมแทนสายมัดเสื้อแบบนี้เรียกว่าเสื้อกุยเฮงเนื่องจากมีลักษณะคล้ายเสื้อกุยเฮงของประเทศจีน กางเกงเป็นกางเกงหม้อฮ่อมขาก๊วย ใช้ผ้าขาวม้าคาดเอวเพื่อกันหลุดและเพื่อประโยชน์ด้านอื่นๆ เช่น ใช้โพกหัวเวลาอยู่กลางแดดหรือเช็ดหน้าเวลาเหงื่อออก

 

                                              

ผู้หญิง ในอดีตนุ่งผ้าถุงหรือที่ชาวไทลื้อเรียกว่า “ผ้าซิ่นแล้” สีดำช่วงปลายมีลายขวางสีแดง สวมใส่กับเสื้อดำคอกลม แขนยาวทรงกระบอก ผ่าอก ติดกระดุมหรือติดแก๊ป มีผ้าโพกหัวสีขาว

                                               

ภาษา

ชาวไทพวนมีภาษาที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง มีทั้งภาษาพูดและภาษาเขียน ปัจจุบันมีเพียงภาษาพูดที่ยังถ่ายทอดให้คนรุ่นใหม่ ส่วนภาษาเขียนไม่มีคนเขียนได้ การพูดเป็นสิ่งที่คนไทพวนยังคงอนุรักษ์ไว้ โดยการถ่ายทอดผ่านการกล่อมเกลาในครอบครัว จากพ่อแม่สู่บุตรหลาน และการสื่อสารในชุมชนที่ยังคงใช้ภาษาไทพวน

อาหาร

อาหารที่เป็นอัตลักษณ์ของชาวไทพวน คือ “แจ่ว” ซึ่งเป็นอาหารของคนอีสาน มีพริกเป็นส่วนประกอบหลัก กรณีของไทพวนซึ่งมีประวัติการอพยพมาจากประเทศลาวผ่านมาทางภาคอีสาน ดังนั้นอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของคนไทพวนจึงมีการผสมผสานอาหารของคนภาคอีสานเข้ากับอาหารเหนือ อาหารที่เป็นอัตลักษณ์คือ “แจ่วน้ำปู๋”

ประเพณีและวัฒนธรรม

ประเพณีที่สำคัญของไทพวนได้แก่ “ประเพณีก๊ำฟ้า” เป็นความเชื่อของชาวไทพวนในทุกพื้นที่ งานจัดขึ้นช่วงเดือนห้าของทุกปี โดยวิธีการหมุนเวียนเจ้าภาพให้คนไทพวนในพื้นที่ต่างๆ ได้มาเยี่ยมเยือนกัน ประเพณีก้ำฟ้าเป็นประเพณีของการนับถือสักการบูชาฟ้า ถือเป็นการแสดงกตัญญูกตเวทิตาต่อฟ้าที่ได้คุ้มครองให้มีอายุยืนยาว ให้อยู่ดีกินดี มีฝนตกตามฤดูกาล มีข้าวปลาอาหารสมบูรณ์ โดยชาวไทพวนจะหยุดทำงานทุกอย่างเพื่อร่วมกันทำกิจกรรมในวันก๊ำฟ้า ซึ่งจะมีการทำบุญตักบาตรในตอนเช้า การละเล่นในตอนกลางคืนและการพบปะสังสรรค์ระหว่างเครือญาติด้วยกัน วันก๊ำฟ้าจะเริ่มตั้งแต่รุ่งเช้าไปถึงค่ำ คนเฒ่าจะมีการพูดคุยกับสัตว์เลี้ยง เช่น วัว ควาย ชาวไทพวนมีประเพณีที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมภาคอีสานของไทย เช่น การแห่บั้งไฟ การเซิ้งนางแมว การลากกระดาน(กองข้าว) การสู่ขวัญข้าว ประเพณีกำเกียง ที่ยังคงอยู่ในบางพื้นที่

เครือข่าย

เครือข่ายชาวไทพวนส่วนใหญ่เป็นกลุ่มที่มาร่วมประเพณีก้ำฟ้า ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวไทพวนที่อาศัยอยู่กระจายที่ภาคเหนือ อีสาน กลาง และตะวันออก ทั่วประเทศไทยตามที่กล่าวแล้วข้างต้น ได้แก่ จังหวัดหนองคาย อุดรธานี สุโขทัย แพร่ พิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ สุพรรณบุรี สิงห์บุรี สระบุรี ลพบุรี นครนายก ปราจีนบุรี น่าน ฉะเชิงเทรา มาร่วมงานกัน